NUMISMATIK NEDİR

Madeni paraların tarihi ve tanımı ile ilgilenen bilim dalına kısaca NUMİSMATİK denir. Arkeoloji ve tarih araştırmalarında önemli rol oynayan Numismatik bilimi, en kesin anlamıyla, paraları bir nesne olarak incelemeye ve üzerine belirgin bir işaret basılmış, biçim ve işlev açısından özelleşmiş metal parçalarını saptamaya yönelik bilim dalı anlamında kullanılır. Para iktisadi anlamı bakımından, kullanılmaya hazır satın alma gücüdür. Birinci derecede likiditedir. Efektif veya kaydı olabilir. Başlıca üç fonksiyonu vardır. Ödeme aracıdır, Değer ölçüsüdür, Tasarruf aletidir. Paraların iktisat tarihinin ayrılmaz bir parçası oldukları, para kullanan insanlara ve iktidarlara tanıklık ettikleri, siyasal, ticari, toplumsal, dinsel ve sanatsal akımları yansıttıkları göz önüne alınırsa, Numismatiğin inceleme alanı da genişler.Yapılan arkeolojik kazılarda da ispatlanmıştır ki para bu konuda en güzel ispatlanmış kanıtları günümüze taşımaktadır. Tarihi eserler, tapınaklar, kentler, kütüphaneler ve eldeki tüm yazılı belgeler yüzyıllar içinde geniş çapta yakılıp yıkılsalar da paralar yapılarındaki metal (altın, gümüş, bronz) sayesinde bozulmaya direnç göstermişlerdir. İlk madeni para M.Ö. VII. yüzyılda Anadolu'da yaşamış LİDYA'lılar tarafından kullanılmıştır. Kısa bir süre sonra Eski Yunan, Anadolu Ege Adaları, Sicilya ve Güney İtalya kentleri kendi paralarını bastırdılar.

İlk İslam parası Hz.ÖMER (r.a) tarafından 634-644 yıllarında bastırıldı. İlk Osmanlı parası olan gümüş akçenin 1326'da Orhan Gazi tarafından bastırıldığı kabul edilmişse de, yakın dönemde babası Osman bey' in bastırdığı bir akçe bulunmuştur. Osmanlılar Fatih Sultan Mehmet yönetimine kadar Akçe ve pul gümüş ve bakır sikkeler kullandılar. İlk Osmanlı altın parası Fatih Sultan Mehmet tarafından 1477 yılında bastırıldı. Üzeri tuğralı ilk Osmanlı parası III.Mehmet döneminde 1595-1603 yıllarında basıldı. 1687 yılından sonra basılan bütün paralara darphane damgası vurulmaya başlandı. Türkiye 'de ilk kağıt para çıkarma yetkisi 1863 yılında Osmanlı Bankasına verildi. Osmanlı madeni paraları, Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar kullanıma devam etti. Daha sonra 1924-1925 yıllarında çıkarılan kanunlarla altın ve gümüş para kullanımı kaldırıldı.

Eksiksiz bir Numismatik incelemesi çeşitli aşamalarda gerçekleşir. Bulunan bir paranın temizlenmesinden ve incelemeye hazır edilmesinden sonra, YAPILDIĞI MADDE, AĞIRLIĞI, BOYUTLARI, BİÇİMİ, YAPIMINDAKİ TEKNİK AYRINTILAR ve DEĞİŞİM DEĞERİ belirlenir. Daha sonra her iki yüzüne ve kenarına kazılı yazı ve işaretleri çözüp okuyup anlamak lazımdır. Bu çalışmalar çoğu kez güç ve uzun arkeolojik çalışmalar gerektirir. Son olarak yazıların ve temsil ettiği topluluğun kimliği ışığında, paranın türünü, basan darphaneyi ve basım tarihini ortaya çıkarmak gerekir. Böylece bulunan para Numismatlar tarafından saptanan coğrafya ve kronoloji sırasına göre sınıflandırılabilir. Bulunan para ait olduğu paralar gurubuna yerleştirildikten sonra, artık bir tarih belgesi ve geçmiş uygarlıklar üstüne kimi zaman tek bir bilgi kaynağı olarak değerini korur. Nümismatik yalnızca kazılarda bulunan paraların incelenmesiyle uğraşmaz, müzelerdeki ve özel Kolleksiyonerlerin elinde bulunan sayısız koleksiyonları inceler ve onlara kılavuzluk yapar.

İlk bilimsel para koleksiyonunu, XVI. yüzyılda Fransız GUİLLAUME BUDE, paraları bilimsel olarak toplayarak Nümismatiği kurmuştur. Ama bu bilim dalı, arkeolojik araştırmalar ve tarihe ışık tutan bilim dallarının gelişmesiyle daha da önem kazanmıştır.