Edindiğim bilgilere göre tüm dünyada 10.000.000 civarında telefon kartı koleksiyoncusu mevcut. Bu da açıkça gösteriyor ki, Koleksiyonerler yeni arayışlar içinde.

Telefon kartları ile, oğlum SUTAY askerden gelirken toplayıp getirdiği zaman tanıştım. O zamanlar bu nesnelere bir mana veremedim. Ama hoşuma gittiği için buldukça topluyordum. O zamanlar makineler kartları yutuyordu, toplayıp bir araya getirmek için elimizde bir kılavuz mevcut değildi.

PTT işi ciddiye alıp kartların arkasına koleksiyonun adı, tirajı, serinin kaç karttan meydana geldiğini yazmaya başladığında ve Sayın SAMİ TOROĞLU'nun çıkardığı geniş kapsamlı katalogdan sonra herkes fikir sahibi olup bilinçli olarak Telefon Kartı koleksiyonuna sarıldı.

Kendimi bu konuda uzman olarak görmüyorum. Bilgi edinebilmek için internette dolaşırken Sayın İZZET KIRBAŞ ve Sayın ALİ AŞILI beyefendilerin sitelerinden çok faydalandım, kendilerine çok teşekkür ederim, alıntılarımdan dolayı beni mazur göreceklerini umuyorum. Kısıtlı kaynaklardan kendi çabalarım ile ancak bu kadarını yapabildim...

Büyük çoğunluğumuz telefon kartlarının 1970'lerin sonlarına doğru kullanılmaya başlandığını sanıyor değil mi? Aslında Avrupa'da telefon bileti adı altında ve kağıttan yapılan telefon kartları 1890'lardan itibaren kullanılıyordu.

Aşağıda Bavyera-Almanya'da 1 Ocak 1891 yılında yayınlanan, 20 fenik nominal değerli 5 dakikalık telefon görüşmesi sağlayan telefon biletinin resmini görüyorsunuz.

Türkiye'de ilk telefon kartları Eylül 1986'da kullanılmaya başlandı. Bu kartlar İsviçre Landis & Gyr firması tarafından PTT adına üretilen optik kartlardır. Bu kartlar 1986 - 1992 tarihleri arasında geniş ölçüde kullanıldı. Ülkemizde kullanılmış olan Landis & Gyr optik kartlar ile ilgili bilgiler aşağıda kısaca özetlenmiştir.

Genellikle optik kartlar olarak da adlandırılan bu kartlar İsviçre, Zug kentinde Landis & Gyr firması tarafından üretilmiş olup ülkemizde 1986 yılından itibaren kullanılan ilk telefon kartlarıdır. Kartın arkasında gömülü olan alüminyum şeridin üzerinde belirli bir şekil ile yerleştirilmiş olan parçacıkların laser ışınını yansıtması prensibi ile çalışırlar. Kullanılan kontörler, sıcak bir probun bu şekilleri fiziksel olarak tahrip etmesi sonucu iptal edilirler. Bant kalınlıkları ülkelere göre 1.5mm, 2mm, 4mm ve en son 3mm olarak değişmektedir. 1998’lere kadar serigrafi olan baskı sistemi 1998’den sonra yerini ofset baskıya bırakmıştır. Bu kartların arkasında bulunan kontrol numaralarından basım tarihini tespit etmek mümkündür. Örneğin 907C ile başlayan bir kontrol numarası, 1989 (veya 1999) yılının Temmuz (07) ayında basılan üçüncü 100.000’lik seriyi göstermektedir (Format: YAAX00001 - YAAX99999).

Yıl hanesi tek dijit olarak basıldığından yılın tespiti problemli gibi görülmesine rağmen arada 10 yıllık bir zaman dilimi olduğu için hangi yıla ait olduğu kolaylıkla tespit edilebilmektedir.

Ülkemizde dahil olmak üzere 80’li yıllarda güncel teknolojiye sahip olan bu kartlar İsviçre, Almanya, İngiltere, Avusturya, Belçika, Hollanda, İspanya gibi bir çok ülkede geniş ölçekte kullanılmış olup zamanımızda yerlerini daha ileri teknoloji olan “smart chip” tabir edilen akıllı kartlara bırakmışlardır. Halen Avusturya, İsrail ve Taiwan başta olmak üzere çeşitli ülkelerde kullanımları devam etmektedir.

1989 başlarında telefon ankesör sistemi değiştirilerek, optik kartlardan, Belçika Alcatel-Bell firması tarafından üretilen ve halen kullanılmakta olan ince manyetik kartlara dönüldü.

1989 yılında yeni kullanılacak sistemi belirlemek üzere çeşitli test ve örnek kartlar yapıldı. Bunlar İngiliz British Mercury GPT, Japon Tamura, İtalyan Urmet kartlarıdır. Sonunda Belçika Alcatel-Bell firması yapımı manyetik telefon kartlarının kullanımı seçilmiştir.

Alcatel Bell kartları Belçika’da üretilen manyetik şeritli telefon kartları olup tüm dünyadaki Telecom şirketleri tarafından pek kullanılmamaktadır. Türkiye, bu kartların en büyük kullanıcısı durumundadır. Autelca kartlarına benzer şekilde arka tarafında manyetik şerit ve çoğunlukla siyah renkli boya ile kapatılan ve ikinci bir manyetik şerit gibi görülen bar kod bulunur. Genellikle Autelca kartlarına nazaran daha ince, fakat Japon kartlarından biraz daha kalındırlar. Alcatel kartlarının bir özelliği de kredisi biten kartların toplanarak 5–10 defaya kadar yeniden yüklenebilmesi ve tekrar satışa sunulabilmesidir. Ülkemizde bu durum 1999 yazına kadar devam etmiş olup, koleksiyonculardan ve kullanıcılardan gelen şikayetler üzerine bu uygulamadan vazgeçilmiştir. Artık kartınız bitse dahi makine tarafından geri verilmektedir. Bu neden ile özellikle 1999 öncesinde yayınlanmış kartların temiz durumda bulunması oldukça güç olmaktadır. Ama bu uygulamadan daha sonra vazgeçilmiştir.

İlk smart chip’li Türk kartı ise Netaş tarafından 25-28 Kasım1993’te Hilton Convention Center’da yapılan Komünikasyon 1993 fuarında promosyon amaçlı olarak dağıtılmıştır. Bu kartlar ile fuar alanı içerisindeki telefonlardan dışarısı ile görüşme yapılabilmiştir. Bu karta ait resimler X-12 kodu ile ileriki sayfalarda verilmiştir.

İlk geniş ölçekte kullanılan ve halen smart chip kabul eden Netaş Millennium ankesörlü telefonlarda kullanılan chip kart ise Haziran 1996’ da yapılan Birleşmiş Milletler Habitat Konferansı anısına 100 ve 350 ünitelik basılmış olup bazı büyük posta merkezlerinden halen satın alınabilmekte ve kullanılabilmektedir.

2001 yılının başlangıcından itibaren smart chipli kartlar ve kredi kartları ile çalışan ankesörlü telefonlar büyük şehirler başta olmak üzere monte edilmişler ve kullanılmaya başlanmıştır. İlk seri Büyük Türk Devletleri ve kurucuları ile bayraklarını gösteren 16 karttan oluşacaktır.

Bu kartlar dışında dünyada diğer teknolojilerde kullanılmakta olup bunların başlıcaları Anritsu, Autelca, chip, GPT, GSM, İndüktif kartlar, Tamura ve Urmet ve pre-paid veya remote memory olarak tabir edilen Türk Telekom'un Küresel kartlarına benzeyen sistemlerdir.
 

Sitemizin bundan sonraki bölümlerinde tanıtacağımız Türk Telefon Kartları için Sayın İZZET KIRBAŞ'ın değerli çalışmaları ile çıkarılmış olan Telefon Kartları Kataloğundaki kodlamaları esas alacağız. Fakat Türk Telekom Emisyon Listesinde, Türk Telekom'un Emisyon Programı takip edilecektir.